Văn Học Nga: 10 Nhà Văn Lớn Và Tác Phẩm Kinh Điển Từ Pushkin Đến Bulgakov

Văn học Nga có nhiều tác giả và tác phẩm đáng đọc, từ thơ tự sự của Pushkin đến tiểu thuyết kỳ ảo của Bulgakov. Mười nhà văn dưới đây được giới thiệu theo giai đoạn, kèm tác phẩm đại diện và thông tin bản dịch tiếng Việt. Danh sách không phải bảng xếp hạng, mà giúp bạn chọn sách theo sở thích và thời gian đọc.

Văn học Nga có gì đặc biệt?

Văn học Nga nổi bật với những tác phẩm quan tâm đến đời sống nội tâm, các lựa chọn đạo đức và mối quan hệ giữa con người với xã hội. Từ thơ tự sự của Pushkin đến truyện ngắn Chekhov và thế giới kỳ ảo của Bulgakov, nền văn học này có nhiều cách kể chuyện khác nhau.

Trong văn học thế giới, các tác giả Nga góp mặt bên cạnh nhiều truyền thống sáng tác khác. Không ít tác phẩm của họ cũng thuộc nhóm tác phẩm văn học nổi tiếng thế giới, được dịch và đọc ở nhiều quốc gia.

Thế kỷ vàng: Bảy nhà văn Nga và tác phẩm tiêu biểu

Văn học Nga thế kỷ XIX thường được gọi là thế kỷ vàng, với những tác giả để lại dấu ấn ở thơ, tiểu thuyết và truyện ngắn. Bảy cây bút dưới đây được giới thiệu qua một tác phẩm đại diện, không phải theo thứ tự xếp hạng.

Alexander Pushkin và Yevgeny Onegin

Alexander Pushkin (1799–1837) là một trong những gương mặt quan trọng của văn học Nga. Yevgeny Onegin là tác phẩm tự sự bằng thơ, được ông viết trong giai đoạn 1823–1831. Nhân vật Onegin giúp người đọc tiếp cận đời sống và tâm thế của một bộ phận xã hội Nga qua một hình thức khác với tiểu thuyết văn xuôi.

Điểm đáng chú ý của tác phẩm nằm ở cách câu chuyện về các mối quan hệ được kể bằng lời thơ. Bản tiếng Việt do Thái Bá Tân dịch có thể phù hợp với người thích ngôn ngữ giàu nhạc điệu, dù người quen đọc văn xuôi có thể cần thời gian làm quen với hình thức này.

Mikhail Lermontov và Một anh hùng thời đại

Mikhail Lermontov (1814–1841) được biết đến với Một anh hùng thời đại, tác phẩm xoay quanh Pechorin, còn được phiên âm là Petsôrin. Nhân vật có sức hút nhưng cũng mang nhiều mâu thuẫn, khiến người đọc phải tự cân nhắc giữa vẻ ngoài và động cơ bên trong của anh.

Cuốn sách phù hợp với người muốn tìm hiểu kiểu nhân vật phức tạp trong văn học Nga mà không bắt đầu bằng một bộ trường thiên nhiều tập. Khi chọn sách, bạn có thể tìm theo nhan đề Một anh hùng thời đại của bản dịch Anh Trúc, đồng thời đối chiếu tên tác giả vì nhan đề đôi khi được gọi khác đi.

Nikolai Gogol và Những linh hồn chết

Nikolai Gogol mang đến một lối viết châm biếm xã hội rõ nét qua Những linh hồn chết, xuất bản lần đầu năm 1842. Câu chuyện theo chân Chichikov trong hành trình giao dịch những nông nô đã chết nhưng vẫn còn tên trên sổ sách.

Tình huống khác thường ấy tạo cơ hội để tác phẩm khắc họa những địa chủ và quan chức với nhiều thói tật. Người thích tiếng cười vừa hài hước vừa cay đắng có thể chọn Gogol để thấy văn học Nga không chỉ có những cuộc tranh luận đạo đức nghiêm trang.

Ivan Turgenev và Cha và con

Ivan Turgenev (1818–1883) đưa xung đột thế hệ và tư tưởng vào trung tâm Cha và con, xuất bản lần đầu năm 1862. Nhân vật Bazarov đại diện cho một lối suy nghĩ mới, đặt ra những va chạm với quan niệm và nếp sống của thế hệ đi trước.

Sức hấp dẫn của cuốn sách không chỉ nằm ở sự đối lập giữa người trẻ và người lớn tuổi. Qua các cuộc gặp gỡ và quan hệ gia đình, người đọc còn có thể theo dõi cách niềm tin của từng nhân vật bộc lộ khi đối diện với tình cảm và thực tế đời sống.

Fyodor Dostoevsky và Tội ác và hình phạt

Fyodor Dostoevsky (1821–1881) là lựa chọn đáng chú ý cho người quan tâm đến tiểu thuyết tâm lý trong văn học Nga. Tội ác và hình phạt theo chân Raskolnikov, một sinh viên nghèo rơi vào khủng hoảng tinh thần sau khi giết người.

Điểm cuốn hút của tác phẩm nằm ở quá trình nhân vật đối diện với hành động và những lý lẽ của chính mình. Cuốn sách có chủ đề nặng và dung lượng dài, vì vậy phù hợp hơn khi người đọc sẵn sàng theo dõi những diễn biến nội tâm căng thẳng thay vì tìm một câu chuyện nhẹ nhàng.

Lev Tolstoy và Chiến tranh và hòa bình

Lev Tolstoy (1828–1910) góp vào văn học Nga một bức tranh rộng về gia đình, xã hội và lịch sử qua Chiến tranh và hòa bình. Tác phẩm đan xen đời sống của nhiều nhân vật với biến động chiến tranh, đặt những quyết định cá nhân trong một bối cảnh lớn.

Đây là lựa chọn dành cho người thích theo dõi nhiều tuyến nhân vật và có thể dành thời gian đọc một bộ sách nhiều tập. Để tránh bị ngợp, bạn có thể đọc theo từng phần, ghi lại tên các nhân vật và quan hệ giữa họ trước khi chuyển sang phần tiếp theo.

Anton Chekhov và truyện ngắn chọn lọc

Nhà văn Nga nổi tiếng Anton Chekhov (1860–1904) viết cả truyện ngắn lẫn kịch. Với người mới tìm hiểu văn học Nga, truyện ngắn của ông là một điểm bắt đầu thuận tiện vì có thể đọc từng tác phẩm độc lập, không cần theo dõi ngay một câu chuyện kéo dài nhiều tập.

Tuyển tập tiếng Việt năm 2023 có Cái chết của một công chức, một truyện có thể dùng để làm quen với cách Chekhov quan sát con người qua tình huống đời thường. Sau một truyện, người đọc dễ tự quyết định có muốn tiếp tục với giọng kể và những nhân vật khác trong tuyển tập hay không.

Thế kỷ XX và thời Xô viết: Ba nhà văn Nga tiêu biểu

Văn học Nga thế kỷ XX có nhiều hướng thể hiện, từ đời sống công nhân đến trường thiên lịch sử và lối viết kỳ ảo. Gorky, Bulgakov và Sholokhov hoạt động trong những bối cảnh riêng, không đại diện cho toàn bộ sáng tác của thời kỳ này.

Maxim Gorky và Người mẹ

Maxim Gorky (1868–1936) viết qua nhiều giai đoạn chuyển biến của xã hội Nga. Người mẹ gắn với đời sống công nhân và phong trào công nhân Nga đầu thế kỷ XX, đưa người đọc đến gần những thay đổi trong nhận thức và quan hệ giữa các nhân vật.

Cuốn sách phù hợp với người quan tâm đến cách văn học Nga phản ánh đời sống xã hội và hoạt động chính trị. Khi đọc, có thể chú ý sự thay đổi của nhân vật người mẹ trong quan hệ với gia đình và những người xung quanh, thay vì chỉ tìm kiếm thông tin về một phong trào.

Mikhail Bulgakov và Nghệ nhân và Margarita

Mikhail Bulgakov đem đến cho văn học Nga một lựa chọn khác với những câu chuyện hiện thực quen thuộc. Nghệ nhân và Margarita kết hợp yếu tố kỳ ảo với giọng điệu châm biếm, tạo nên một thế giới nơi những sự kiện khác thường đặt cạnh đời sống xã hội.

Tác phẩm có nhiều lớp câu chuyện, phù hợp với người thích theo dõi các tuyến kể đan xen và chấp nhận sự chuyển đổi giữa những không gian khác nhau. Nếu mới đọc, bạn có thể chú ý từng tuyến nhân vật trước, sau đó xem chúng liên hệ với nhau ra sao.

Mikhail Sholokhov và Sông Đông êm đềm

Mikhail Sholokhov (1905–1984) được biết đến với Sông Đông êm đềm, trường thiên gắn với vùng sông Đông và đời sống con người trong những biến động lớn. Tác phẩm phù hợp với người thích câu chuyện có quy mô rộng, theo dõi số phận cá nhân trong quan hệ với cộng đồng.

Sholokhov được trao giải Nobel văn học năm 1965. Khi chọn bản dịch, người đọc nên tính đến dung lượng: một ấn bản tiếng Việt ghi tập một dài 695 trang và tập hai dài 795 trang.

Bảng tác phẩm văn học Nga đã dịch ra tiếng Việt

Bảng sau đối chiếu một số bản dịch của 10 tác giả theo thông tin ấn bản và sở thích đọc. Các ô để trống là thông tin không có trong dữ liệu đối chiếu, còn mức độ phù hợp là gợi ý để chọn sách, không phải đánh giá chất lượng bản dịch.

Thông tin trên áp dụng cho những ấn bản được nêu trong bảng, không mặc định đúng với mọi lần tái bản. Trước khi mua, bạn nên kiểm tra trang bản quyền để đối chiếu dịch giả, nhà xuất bản và năm in của cuốn sách cụ thể.

Nên đọc tác phẩm văn học Nga nào trước?

Người mới có thể bắt đầu bằng một truyện ngắn Chekhov, sau đó chọn tiểu thuyết theo sở thích và thời gian đọc. Cách này giúp làm quen với văn học Nga mà không buộc phải theo ngay một bộ sách dài.

Trong các tiểu thuyết Nga kinh điển, Cha và con phù hợp với người quan tâm quan hệ gia đình và xung đột tư tưởng. Những linh hồn chết đáng cân nhắc nếu bạn thích châm biếm, còn Một anh hùng thời đại dành cho người muốn theo dõi một nhân vật phức tạp.

Giữa Dostoevsky và Tolstoy, bạn có thể chọn Tội ác và hình phạt nếu thích đi sâu vào khủng hoảng tâm lý. Chiến tranh và hòa bình phù hợp hơn nếu bạn muốn đọc trường thiên lịch sử và sẵn sàng theo dõi nhiều nhân vật qua nhiều tập.

Nếu thích những câu chuyện có yếu tố kỳ ảo, người từng đọc Trăm năm cô đơn có thể thử Nghệ nhân và Margarita như một lựa chọn có yếu tố khác thường trong văn học Nga. Hai tác phẩm thuộc những bối cảnh và truyền thống sáng tác khác nhau.

Dung lượng cũng là tiêu chí thực tế khi chọn sách. Bản Cha và con năm 2023 được ghi 405 trang, bản Tội ác và hình phạt năm 2016 có 726 trang, còn tập một Chiến tranh và hòa bình trong ấn bản năm 2016 có 723 trang.

Câu hỏi thường gặp về văn học Nga

Văn học Nga có phải chỉ gồm tiểu thuyết không? Không. Các tác phẩm được giới thiệu ở đây gồm cả tự sự bằng thơ như Yevgeny Onegin và truyện ngắn của Chekhov. Chekhov cũng là tác giả viết kịch.

Một anh hùng thời đại và Một thời đại anh hùng có phải cùng tên sách không? Đây là các cách gọi khác nhau được dùng khi nhắc đến tác phẩm của Lermontov. Với bản dịch Anh Trúc được nêu trong bảng, nhan đề là Một anh hùng thời đại.

Từ truyện ngắn Chekhov đến trường thiên của Tolstoy, mỗi tác phẩm mở ra một cách tiếp cận khác nhau. Văn học gợi ý bạn chọn cuốn sách phù hợp với sở thích để bắt đầu hành trình đọc văn học Nga.